Касиеттүү Баткен аймагы жана эл билими, 2012 ж.

Бул китепте «Айгине» маданий-изилдөө борбору тарабынан Баткенде жүргүзгөн изилдөөлөрдүн жыйынтыгы орун алды. Андыктан китептин ар бир бөлүмү ушул аймактагы ыйык жерлер тууралуу баяндалат, т.а. ыйык жерлердин сүрөттөмөсү, оозеки тарыхы, ар бир район боюнча чакан маалыматтар, жерлердин аталыштарынын тарыхы, ушул аймакка гана таандык болгон ырым-жырымдар, сырдуу дүйнө менен кыргызчылык, жердин өнөр адамдарына болгон таасири сыяктуу мазмундуу маалыматтар камтылды. Ошондой эле Баткен аймагына тиешелүү сөздөрдүн сөздүгү да бар.

Китептин экинчи бөлүгүндө илимпоздордун илимий макалаларына орун берилди. Китепти толугу менен бул жерде окусаңыз болот

МАЗМУНУ

Баш сөз

I БАП.

I БӨЛҮМ. ЫЙЫК ЖЕР ДҮЙНӨСҮ
Өрүкзардын мекени
Баткендеги ыйык жерлердин тизмеси
Лейлек: Илек-илек канаты, эзелкинин санаты
Баткен: Алтын бешик мекени
Кадамжай: Пайгамбарлардын кадамы түшкөн жай
Сүлүктү: Жер очогу, кен булагы
Кызыл-Кыя: Жолдор тоому

II БӨЛҮМ. ТААЛИМ-ТАРБИЯ. КААДА-САЛТ
ДЕРБИШЕВ Болот: Саркент көлүнөн түн ичинде эки жаш атка айланып чыгышат
ПОЛОТОВ Үсөн: Андарак – көп дарактуу айыл
ШАМАТОВ Бахтияр: Туулган айылымдын изи калбаса да, мен үчүн ал ыйык
АКМАТОВА Киниярхан: Бала эненин сүтүн акташы керек
КАРИМОВ  Жоошбай: Санжыргалуу сандар ыргагы, санаалардын сансыз сырлары
КОЗУБАЕВА Бурул: Жолдошбай молдо ууруларды дуба аркылуу кармаган
КАСЫМОВ Паязимамат: Эл эмгегин жер жебейт
САБИРОВА Назгүл: Өзүбүздөн чыккан килем экологиялык жактан таза
КАСЫМОВА Токто: Жибек жип пиля курттан алынат
АЗИМОВ Кудайберген: Илгертен эле кыргыздарда укукту тейлеген система болгон
ГАЛДЫБАЕВА Бурайма: Атам өз колу менен тегирмен курган
АКБАРОВ Салбар ажы: Көп улуттуу үй-бүлөбүз
КАПАРОВ Алидин: Тажик туугандар  келбей калса, соодабыз токтойт
ОРМОНОВ Маматисак: Сынч ыкмасы менен курулган үйлөр бышык болот
МУРЗАЕВ Метинбай: Сынч үйүм – тынч үйүм

III БӨЛҮМ. ЗАМАНБАП ООЗЕКИ ЧЫГАРМАЧЫЛЫК
АБДУХАМИДОВА Батма: Бейиштин мөмөсү, Ажынын назары
ЖОРОЕВ Мажит: Кызыл үңкүр уламышы
ЖУМАНАЛИЕВ Асанкан: Уурумдан кармалып манасчы болдум
БАЯЛИЕВ Замирбек: Өрнөктүү өмүр

IY БӨЛҮМ. ТАРЫХ. САНЖЫРА. УЛАМЫШ
МАДАМИНОВ Гапар: «Козу-Баглан» менен «Лейлекте» алгачкы адамдар жашаган
КОЗУБАЕВА Бурул: Ыйык адамдар жашаган жерлер, элдин сыйынуучу жайына айланган
МАДУМАРОВА Малахат: «Эшендик эшигимде назар таап, күнү өткөн кыргызда кетти»
АБДРАХМАНОВ Гыламидин: Түрк тектүү элдердин түбү бир
САТТАРОВ Сабыт: Санжыра – элдин тамыры
ЖОРОЕВ Мажит: Жүз жигитти эстеген сайын канымда кыргызчылык ойнойт
ЖАНЫБЕКОВ Абдуманап: Козу-Баглан дарыясы жөнүндө уламыш

Y БӨЛҮМ. ЖЕР ТААСИРИ ЖАНА ӨНӨР
САДЫКОВ Тургунбай: Баткендин тузу оор
АЧЫЛОВА Рахат: Кыргыз жери – нурдан бүткөн
САДЫКОВА Саламат: Атактуу ырчы болсом деген жаш кезимдеги тилегим аткарылды
ТОКТОРОВ Бахтияр: Баткендин арчасы менен кымызы өзгөчө
ЖОРОЕВ Нурланбек: Карапачы – атадан балага өтүп келаткан кесип
ТИЛЕБАЕВ Нурлан: Биздин айылга суу тоодон агып келет
АБДЫСАТАРОВ Орозбай: Менин сүрөтчү болгонума табият себепкер

YI БӨЛҮМ. ЭЛДИК ИЛИМ
КАРИМОВ Жоошбай: Элдик илимдин күчү толук баалана элек
ЭРАЛИЕВ Алыкул: Ата-бабаларыбыз туура тамактангандан ооруган эмес
АЙДАРОВ Анвар: Медицина менен дин илими айкалыштырылса, оорулар кайталанбай айыгат
БЕРДИЯРОВА Жумагүл: Энемден бата алгамын
АСАНБАЕВ Сүйөркул: Чоң энем «үзмөчү» болгон
РОЗБАЕВА Гүлайым: Сыныкчылык – бул үйрөтүлбөй турган касиет
КАРАБЕКОВА Маният: Элдик дарылоо ыкмалары
УСТАЕВА Мархамат, КАСИМОВА Хуршада: Андарак айылындагы тажик-кыргыз элдеринин дарылоо ырым-жырымдары жана элдик билими

YII БӨЛҮМ. ЖАНЫБАРЛАРДЫН ЖАНА ӨСҮМДҮКТӨРДҮН ДАРЫЛЫК КАСИЕТТЕРИ
НАДИРБЕКОВ Айтпай: Баткен «Айгүл гүлү» менен дүйнө жүзүнө таанымал
КАРИМОВ Жоошбай: Жыландын уусу алтындан кымбат
АБДУХАМИДОВА Батма: Майда өрүк Кандек деген кишинин атынан аталып калган
САБИРОВА Назгүл: Кекиликтин ботогосу көп ооруга пайдалуу
ЭРАЛИЕВ Алыкул: Бөдөнөнүн эти –  бардык ооруга дары
ПУЛАТОВ Шераалы: Лейлектеги жыландар уулуу эмес
КАМИЛОВ Кочкорбай: Улардын этин жеген адам рак оорусу менен оорубайт
АЗИМОВ Абдылазис: Кутурма оорусуна бүркүттүн өтү миңдин бири
КАДЫРОВ Жолдубай: Сары гүл менен дарыланабыз
МАТРАИМОВ Абдурасул: Долоно – касиеттүү өсүмдүк
КОЛЧУБАЕВ Аллаберди: Аюунун терисине жатып, белимди айыктыргамын

YIII БӨЛҮМ. СЫРДУУ ДҮЙНӨ жана КЫРГЫЗЧЫЛЫК
КАЛЫКОВА Бүбүсара: Өзгөчө гана адамдар жаратылыштын табышмактуу сырларын ачууга жөндөмдүү
ШЕРАЛИЕВА Салия: Төрөй албай жаткан келиндерди дуба менен төрөтөм
ТУРГАНБАЕВ Бабаравшан: Жин айдаар Халбек
БАЗАРБАЕВ Нуралы: Асмандагы жалтыракты көргөндөн кийин өзгөрдүм
БАЙТӨРӨЕВ Абдырахман: Берилген сыр-аяндын жөрөлгөсүн жасоо парз
ГАПАРОВ Маннан: «Күйдүргү» дартын атам жакшы айыктырчу
ГАПАРОВА Зияда: Бакшылардын «көрүмү» мага театрдай сезилчү
ЖУМАГУЛОВА Бүүзайнап: Дартка даба тапкан Эшен баба
ЖУНУСОВ Төрөкул: Ата-энем оорукчандарга дем салып, ырым-жырым аркылуу сакайтышчу
МАРКА уулу Нийматилла палбан: Жиндер  таятамдын кулуна айланышкан
ТОЙЧУ кызы Камила: Тегерек жарык тездик менен учуп,  тоо ашып кетти
КОШОКОВА Пардагүл: Көшөгөдө көз тийди
КУДАЙБЕРДИЕВА Ханзат: Сырдуу дүйнөгө ишенем
МИНБАЕВ Айип палбан: Чоң атам пейил бузган күчтөргө каршы дуба окучу
АБДУХАМИДОВА Батма: Убадат бакшынын эми түшкөн
ӨСӨРБАЕВ Мустапакул: Көп кырдуу жана көп сырдуу жашоо
ПОЛОТОВ Үсөн: Чоң атамдын назары түшкөндөр соо калышчу эмес
ТОЙЧУЕВ Саитмурат: Таенемдин бир «пири» сылтып басчу
УМАРКУЛОВА Гүлхан: Оорулуулардын оозунан көгүш түтүн чыгат
АКМАТОВ Айыпкан: Олуялык Кудайдын берген өзгөчө касиети
ТОБОЕВА Курманжан: Чилдирман менен дарылаймын
МАМАТАЛИЕВА Дильдара: Кыргызчылыкты мойнума алгандан кийин гана ооруларымдан арылдым
АЙДАРОВА Салия ЖУСУПААЛИ кызы: Энемден калган таберик сапаттар

IХ БӨЛҮМ. МАЗАР – РУХТУ ТАЗАЛАЙТ
КАПАРОВАДильбар Кожо-Бува-Ата мазарына келип жүрүп балалуу болдум
АХМЕДОВ Абдулхай: Азирет-Алинин тогуз аты болгон
МАМЫТОВ Жарашбай: Кырк чилтен жайгашкан жер
КОЛЧУБАЕВ Аллаберди: Манастын күмбөзү Кара-Коюнда
ТАШОВ Асамидин: Кадамжай – пайгамбарлардын изи калган касиеттүү жай
МАТКАИМОВ Токтобай: Улуу адамдар убакыттан озуп жүрөт
КЫДЫРОВ Жоробай: Сөөк жууганга жакындары кирет
КУЛМАТОВ Жардамалы: Бант суусу бузулбайт
ДЫЙКАНОВ Наим: Ар бир кесиптин колдогон пирлери болот
САДЫКОВ Топчубай: Коросон таңгиси – жиндердин жайы
ОРМОНОВ Мамбетисак: Мечит салуу мураска калган
БОБОЕВ Саидхон: Аялымдын бакшылык кылганына отуз жылдын жүзү болду
АБДИЕВА Тажигүл: Каргап койсо каргышы тийчү экен
АБДИЕВ Азиреткул: Ахун-Баба Кудайга жакын адам болуптур
ЗАЙНАП ажы: Наристелердин чачы азиз жерде алынат
КЫДЫРОВ Жоробай: Түш аяндан кийинки төкмө
МАМАЕВ Кенжебек: Токтогулдун айтканы келди
МУРЗАХМЕДОВ Искендер: Биздин онунчу атабыз Алтын бешик Карахан
АБДУМОМУНБИЙ кызы Марапат: «Өлүктүн сүтүн эмгендер курч болушат, бирок шейит өлүмү менен өлүшөт»

Х БӨЛҮМ. ЖЕТИ КОЖО жана ДӨӨТ-ПИРИМ
АЗИМОВ Кудайберген: Жети олуянын үчөө биздин айылда
АКБАРОВ Салбар ажы: Кожонун үчөө Марказда
ОРМОНОВ Мамбетисак: Кожо-Мамат-Баба  сууга дуба кылып кеткен
САПИЕВА Нурия: Жети кожо – жети бир тууган
МАДАМИНОВ Гапар: Дөөт-Баба – усталардын пири
ЖАНЫБЕКОВ Абдуманап: Элдик уламыштар тарых сабагында
АЙДАРОВА Салия: Темирдин пири
АКМАТОВА Киниярхан: Темирди дуба менен эриткен
ТАШОВ Асамидин: Дөөт-Пирим кылычы менен чоң ташты экиге бөлгөн
МЫРЗАЕВ Сатислам: Адамдар темир менен иштегенди иттен үйрөнүшкөн
ЖОРОЕВ Таштемир: Темир менен иштегендер келип сыйынышат
ДОСАНОВ Жайлообай: Дөөт-Пирим оңдолгон
ОРОЗБАЕВА Асалкан: Ташта Дөөт-Пиримдин издери бар
ДЫЙКАНОВ Мардан: Темир устакананы таза кармоо – Дөөткө зыярат кылганга барабар
МЫРЗАЕВ Сатислам: Шайыктыктын талабы өзгөчө
ТААЛАЙБЕК уулу Манас: «Темирдей бек болсун, эл жерине чеп болсун» деп бала тилешет

ХI БӨЛҮМ. ЭЛДИК МУРАС
МАДАМИНОВ Гапар: Лейлектеги жер-суулардын аталышынын тарыхы
КАРИМОВ Жоошбай: Улуу уздук умсунба, урпактарың унутпайт
АБДРАХМАНОВ Гыламидин: Баткен диалектикалык сөздөрү
ХII БӨЛҮМ. «АЙГИНЕ»  УЮШТУРГАН ИШ-ЧАРА: КЕЛЕЧЕКТИН ЖОЛУ РУХАНИЙ ЖАНА ТУРМУШТУК ТАРМАКТАРЫНЫН АЙКАЛЫШЫНДА
ТАКИРА Семион, АРАУЖО Элизабет, Гватемала: Майа жылнаамасы
ШҮКҮРОВ Эмил, Кыргызстан: Салттуу кыргыз коомундагы өз уюшуу
НОГОЙБАЕВА Элмира, Кыргызстан: Азыркы мезгилдеги бий шайлоо тажрыйбасы
КИМ Ыйоң Бох, Корея: Байыркы калктардын рух-салттары жана алардын азыркы дүйнөдөгү мааниси
СЕЙДАКМАТОВА Чынар, Кыргызстан: Кыргыз оюларынын мааниси
САДЫР уулу Жумагазы, Кыргызстан: Кыргыздын  салттуу  «Тирлик коомунун» бүгүнкү шарттарга шайкештелиши
КАСАБОЛОТОВ Жыргалбек, Кыргызстан: Капсаландарды жөнгө салууда  салттуу өз уюшуунун орду
ГУЙО Дабасса, Кения: Гада тутуму
КОЛОРАДО Апела, АКШ: Түпкүлүү элдеринин салттуу илимдердин жаңыланышы:
бул кыймылга кыргыз элинин катышуусу

II БАП. ИЛИМИЙ МАКАЛАЛАР
АЙТПАЕВА Гүлнара: «Манас»  дастанындагы жайчылык көрүнүшү: «Күндүзү бүркөк,  түнү     ачык, Алмамбет кулдун жайы бейм»
МАМЫЕВ Данил: Ыйык жерлер теңирчиликтин булагы жана бабалар билиминин коргоочусу
ЭРЛАНБАЕВА Мая: Жергиликтүү алтай эли үчүн ыйык жерлердин мааниси
АЛМАШЕВ Чагат: Алтайдагы ыйык жерлер менен каада-салттардын байланышы тууралуу түшүнүк
ТАЧА Александра-Лаура: Баткендеги салттуу дабагерлик жана төлгө ачуу

Китепти толугу менен  окусаңыз болот

© КИЦ «Айгине»

Примечание: Книгу можно приобрести в книжных магазинах города Бишкека и в офисе КИЦ «Айгине» по цене 400 сомов за экземпляр.